Η Άσκρη-Εισαγωγή

Αξιολόγηση Χρήστη: / 10
ΧείριστοΆριστο 

Η Γεωγραφική και Διοικητική εξέλιξη του χωριού μας από το 1821 μέχρι σήμερα
Ο τίτλος του θέματος μας μπορεί να ξενίσει λίγο, ιδιαίτερα όσον αφορά στο πρώτο σκέλος του αφού, ουσιαστικά, “εξέλιξή” δεν υπάρχει. Μόνον εάν συνδέσουμε τη σημερινή υποστασή του με το απώτατο παρελθόν της γεωγραφικής έκτασης που εκτείνεται από τις ανατολικές υπώρειες του όρους Ελικώνα προς δυσμάς μέχρι τα όρια, ανάμεσα στο χωριό μας και τις Θεσπιές προς ανατολάς, από τις βόρειες υπώρειες της οροσειράς Μαραντάλι “Μαρίστι” και τα όρια με το χωριό Νεοχώρι προς νότο, μέχρι τα όρια του χωριού μας με τον δήμο Αλιάρτου και του χωριού Μαυρομάτι προς βορράν, τότε μπορούμε να κάνουμε λόγο για μια εξέλιξη -μετακίνηση- των κατοίκων, της παραπάνω γεωγραφικής περιοχής, από ένα χώρο σε άλλο τουλάχιστον από τον 8ο π.Χ. αιώνα. Η γεωγραφική αυτή έκταση είναι ενταγμένη στον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο που καλύπτει ο νομός Βοιωτίας και οι διοικητικές υποδιαιρέσεις του, που είναι η επαρχία Θηβών και ο δήμος Θεσπιέων.
Οι ανασκαφές, οι έρευνες και οι μελέτες των ειδικών επιστημόνων, που έχουν ασχοληθεί με την περιοχή, μέσα σ’ αυτές τις συντεταγμένες τοποθετούν το χωριό μας. Η διατύπωση τον τίτλου του θέματος μας ως προς την υπό μελέτην χρονική περίοδο “1821 μέχρι σήμερα” δεν σημαίνει ότι πριν από αυτή τη χρονολογία το χωριό μας δεν υπήρχε. Οι πληροφορίες που έχουμε μας βεβαιώνουν ότι το χωριό μας, όπως και όλα σχεδόν τα σημερινά χωριά της επαρχίας Θηβών, υπάρχει τουλάχιστον από τον 14ο μ.Χ. αιώνα και μάλιστα με το όνομα Παλαιοπαναγιά ή Παναγία. Αλλά, για τις διάφορες χρονικές περιόδους και τους τρόπους κατοίκησης της ευρύτερης περιοχής του χωριού μας από τον 8ο π.Χ. αι. μέχρι τον 19ο μ.Χ. αι., ελπίζω να μου δοθεί η ευκαιρία να συντάξω μια άλλη μελέτη.
Επειδή από το 1821 (και πριν) έως το 1829 η Ανατ. Στερεά Ελλάδα στην οποία υπάγεται γεωγραφικά, με την ευρύτερη έννοια, και το χωριό μας, ήταν ακόμη κάτω από τον τούρκικο ζυγό, και συνεπώς ανήκε στην Οθωμανική αυτοκρατορία, γι αυτό θεώρησα σκόπιμο να κάνω μια σύντομη αναγωγή στο διοικητικό σύστημά της, στο οποίο ήταν τότε ενταγμένο και το χωριό μας.
Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα η Οθωμανική αυτοκρατορία ήταν διαιρεμένη σε είκοσι πέντε εκτεταμένες διοικητικές περιφέρειες
γνωστές με το όνομα Εγιαλέτ. Από αυτές τρεις ήταν στο γεωγραφικό χώρο της Ευρώπης και ήταν οι εξής: 1 ) Εγιαλέτ Ρούμελη (= χώρα των Ρωμαίων-Ελλήνων), που περιλάμβανε το σύνολο σχεδόν του σημερινού ελληνικού γεωγραφικού χώρου (πλην των νησιών του Αιγαίου) μαζί με τα νότια-βαλκανικά κράτη, 2) Εγιαλέτ Δζεζάϊρ η τοπαρχία νήσων (Αιγαίου) και 3) Εγιαλέτ Βόσνα. Κάθε Εγιαλέτ είχε ως διοικητή-κυβερνήτη τον Μπεγλέρ-μπερή, ήταν δε διαιρεμένο σε Πασαλίκια. Κάθε Πασαλίκι είχε ως διοικητή τον Πασά ή τον Βαλή και ήταν διαιρεμένο σε βιλαέτια. Κάθε βιλαέτι είχε ως διοικητή τον Βοεβόδα. Εάν στο βιλαέτι υπήρχαν και στρατιωτικές εγκαταστάσεις στις οποίες κυμάτιζε η τούρκικη σημαία
(= σαντζάκ), τότε τα διοικητικά αυτά κέντρα ονομάζονταν και σαντζάκια. Κάθε σαντζάκιο ήταν διαιρεμένο σε καζάδες (=επαρχίες) και κάθε καζάς περιελάμβανε έναν ορισμένο αριθμό κωμών ή χωριών.
Σύμφωνα με τα παραπάνω κατά τη χρονική περίοδο της τουρκοκρατούμενης Βοιωτίας από τα μέσα του 15ου αιώνα μέχρι το 1829 που τελείωσε η πρώτη φάση της επανάστασης του 1821, με τη μάχη της Πέτρας, το χωριό μας υπαγόταν διοικητικά στον καζά ενός τμήματος του σαντζακίου της Θήβας, το οποίο υπαγόταν στο πασαλίκι της ευρύτερης περιφέρειας της Εύβοιας (Ευρίπου), αφού εκτός από το νησί της Εύβοιας περιλάμβανε τα νησιά των βορείων Σποράδων, τη Βοιωτία, τη Λοκρίδα και ένα μέρος της Αττικής. Αυτό το πασαλίκι ήταν ένα από αυτά που ανήκαν στο Εγιαλέτ της Ρούμελης.
Ο εκάστοτε πασάς διοριζόταν από την Πόρτα (=Πύλη, Σουλτάνο) και έχει στη διάθεσή του, διορισμένους επίσης από το Σουλτάνο, έναν διερμηνέα, δυο ανώτερους αξιωματούχους: 1) τον Μουκαμπέιλετζή (Γραμματέα) και 2) τον Τεφτέρ Κεχαγιά (=Ελεγκτή του Γραμματέα) και δυο επιπλέον αξιωματούχους, τους Αλαϊμπέηδες, που ήταν οι αρχηγοί των στρατιωτικών συστημάτων (=σπαχήδων). Κάθε επαρχία είχε τα εξής διοικητικά όργανα: 1 ) έναν κατή ή καδή (=δικαστής), 2) έναν βοεβίδα, 3) δυο κοτζαμπάσηδες, 4) έναν σεντούκ εμίρη (=ταμία) και 5) έναν καπού μπουλούκ-μπασή (=αξιωματικός της αστυνομίας). Σε κάθε κώμη ή χωριό υπήρχαν και δυο-τρεις προεστοί. Σε περισσότερες από δυο επαρχίες υποδεικνύετο από τον Πασά, ένας “αϊάνης ή αγιάνης”, για να προστατεύει τα δίκαια των ομοθρήσκων του (μουσουλμάνων) και ήταν κατά κανόνα “ο αδρότατος εξ αυτών”, δηλ. ο “νταής της παρέας”... Στα διοικητικά όργανα φαίνεται ότι περιλαμβάνονταν και οι αγάδες, υπεύθυνοι περιοχών αντίστοιχων με
τους σημερινούς δήμους. ΄Εδρα αγά θα πρέπει να ήταν και το χωριό μας κατά τη διάρκεια της επαναστάσεως του 1821 σύμφωνα με τις πληροφορίες από το αρχείο του Αλεξ. Τζανίμη.
Είναι γνωστό ότι η απελευθέρωση της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό έγινε σταδιακά, αρχής γενομένης, με την έκρηξη της επαναστάσεως του 1821 στην Πελοπόννησο. ΄Ετσι, αρχικά, η Πελοπόννησος οργανώθηκε διοικητικά, σύμφωνα με το τουρκικό πρότυπο διοίκησης και oι Πελοποννήσιοι συγκρότησαν Γερουσία αποτελούμενη από επτά μέλη εκλεγμένα μεταξύ των προυχόντων -προεστών- με πρόεδρο τον Πέτρο Μαυρομιχάλην. Οι επαρχίες της Ανατ. Στερεάς Ελλάδος ήτοι της Ευβοίας, του Ταλαντίου (Αταλάντης), της Λεβαδείας, των Θηβών, της Αττικής των Σαλώνων (΄Αμφισσας) και του Λιδωρικίου έστειλαν αντιπροσώπους στη Συνέλευση που συνήλθε στα Σάλωνα τον Οκτώβριο του 1821. Η Συνέλευση αυτή “έκλεξε δεκατριμελή Γερουσίαν, την οποίαν ονόμασαν “΄Αρειον Πάγον”. Στο μεταξύ στη μεταβατική περίοδο από το 1821 μέχρι το 1828, έτος της έλευσης του Ιων. Καποδίστρια στην Ελλάδα, στα πλαίσια της διοίκησης των δύο παραπάνω Γερουσιών, έδρασαν και όσοι είχαν πραγματική επιρροή στις διάφορες επαρχίες και συνέχιζαν να συμπράττουν ενεργητικά τόσο στην πολεμική, όσο και στην πολιτική διεύθυνση των πραγμάτων. Αυτοί ήσαν εις με την Πελοπόννησο, oι Πρόκριτοι, ενώ για τις επαρχίες της πέρα του Ισθμού, δηλ. της Ανατ. Στερεάς Ελλάδας, ήσαν oι “Καπιτάνοι”. Για το χωριό μας αναφέρεται ως “Καπιτάνος” ο Αθανάσιος Μπαμπούλας (παππούς του Αθαν. Ν. Μπαμπούλα), (πληροφορίες από το αρχείο του Αλεξ. Τζανίμη).
Η περίοδος 1828-1831, περίοδος διακυβέρνησης των απελευθερωθεισών περιοχών από τον Ιω. Καποδίστρια, ονομάζεται “Χρόνοι δημοκρατίας”. Κατά την περίοδο αυτή “δια της υπ’ αριθμ. 1598 πράξεως της Κυβερνήσεως και δια του ψηφίσματος 1 της 13.4.1828 αυτή (Φ.Γ.Ε.Κ. 27/18.4.1828), “η Ελλάς διαχωρίζεται διοικητικώς εις τμήματα””. ΄Ετσι η Πελοπόννησος περιλαμβάνει επτά τμήματα και τα Νησιά έξι τμήματα. Για την Στ. Ελλάδα δεν προβλέπεται παρόμοιος οργανισμός, αφού η έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων δεν επέτρεπε την εφαρμογή του. Παρά ταύτα “δια της υπ’ αριθμ. 8905/23.1.1829 πράξεως της Κυβερνήσεως, διορίζεται πληρεξούσιος τοποτηρητής στις επαρχίες της Στ. Ελλάδος”. Έτσι, άρχισε και τυπικώς να περιλαμβάνεται και αυτή στην επικράτεια της Ελληνικής Πολιτείας.
Μετά τη δολοφονία του Ιω. Καποδίστρια το 1831, το καθεστώς άλλαξε και από δημοκρατία έχουμε τη Βασιλεία του ΄Οθωνα. Με το Δ.3 (15) -4.1833, “Περί της διαιρέσεως τον Βασιλείου και της διοικήσεως του, (ΦΕΚ 12/6.4.1833), το νέο Ελληνικό Κράτος διαιρέθηκε σε δέκα νομούς και σαράντα δύο επαρχίες. ΄Ενας από τους νομούς ήταν και εκείνος της Αττικής και Βοιωτίας, ο οποίος περιλάμβανε τις επαρχίες: 1) Αττικής, 2) Αιγίνης, 3) Θηβών, 4) Λεβαδείας, 5) Μεγαρίδος, 6) Τροιζηνίας και 70 Κυθήρων. Για την περίοδο 1833 - 1840, οι πληροφορίες τις οποίες έχουμε από τις πηγές και τα βοηθήματα σχετικά με τη θέση του χωριού μας στο διοικητικό σύστημα είναι αντιφατικές. ΄Ετσι, με το 1/13.10.1835 Β.Δ. στην επαρχία Λεβαδείας υπήχθησαν οι παρακάτω δώδεκα δήμοι: 1 ) Λεβαδείας, 2) Κορωνείας, 3) Αλιάτρου, 4) ΄Ασκρης, 5) Θίσβης, 6) Αραχώβης, 7) Διστόμου, Δαυλίδος, 9) Χαιρωνείας, 10) Ορχομενού, 11) Τιθωραίας, 12) Δριμύας (Δαδί). ΄Ολως περιέργως δεν αναφέρεται ο δήμος Θεσπιέων. Ειδικότερα για το δήμο ΄Ασκρης αναφέρεται ότι πρωτεύουσά του ήταν η “΄Ασκρη” (Παλαιοπαναγιά), με 93 οικογένειες και 369 κατοίκους. Στο δήμο υπάγονταν τα χωριά Καραντά και Νεοχώρι με 35 οικογένειες και 150 κατοίκους και η Ξηρονομή με 40 οικογένειες και 180 κατοίκους. Με άλλο Διάταγμα της 20.3.1836 εγκρίνεται η προσθήκη στην απόφαση της 1/13.10.1835, όπως τα χωριά Δόμβραινα, Παλαιοπαναγιά, Ξηρονομή, Νεοχώρι, Μαυρομμάτι, Δούσια, Μούλκι, Σιάχο, Ζαγαράς και Βρασταμίταις, χωριστούν από την επαρχία της Λεβαδείας και ενωθούν με την επαρχία Θηβών. ΄Ομως, με το Β.Δ. 16/28.10.1836 (ΦΕΚ 62/3-1 1.1836) με το οποίο καθορίζονται τα όρια των επαρχιών Θηβών και Λεβαδείας, αποδίδονται στην επαρχία Λεβαδείας τα χωριά Μάζι, Μούλκι, Μαυρομμάτι(;), Δούσια, Σιάχο, Ζαγαράς, Βρασταμίταις τα διαλυμένα μοναστήρια των δύο τελευταίων χωριών και οι νερόμυλοι των Χάρμενων και επισημαίνεται η παύση του δήμου ΄Ασκρης ως εξής: “Ο από τα χωριά Παλαιοπαναγιά, Νεοχώρι, Ξηρονομή και Καραντάς συγκείμενος δήμος της ΄Ασκρης, παύει του λοιπού από του να σχηματίζει ιδιαίτερον δήμον ως πάντα περιττός (!) και τα δύο πρώτα χωριά προσαρτώνται εις τον δήμον Θεσπιέων της Θηβαΐδος”. ΄Αλλη πληροφορία σχετικά με το ίδιο θέμα είναι η εξής: Στο Διάταγμα της 18.9.1835 “Περί σχηματισμού των δήμων της επαρχίας Λεβαδείας” (ΦΕΚ 18/18.10.1835) αναφέρονται οι δώδεκα δήμοι όπως και στο Διάταγμα της 1/13.10.1835. Δεν βρέθηκαν όμως Β.Δ. σχηματισμού των δήμων της επαρχίας Θηβών, “παρ’ όλον ότι θα έδει, δυνάμει του από 27-12/(8.1.1834) - 1833 Β.Δ. “Περί του σχηματισμού και της
διαιρέσεως των δήμων”, όλοι οι νομοί και αι επαρχίαι του Κράτους, να σχηματίσουν τους δήμους αυτών, προς τούτο, δυνάμει του άρθρου 8 του ανωτέρω Β.Δ., θα υπεγράφοντο διατάγματα, αλλά άγνωστον δια ποίους λόγους, την πρώτην εκείνην περίοδον, δεν εσχηματίσθησαν όλοι οι δήμοι της απελευθερωθείσης Χώρας”.
Στο μεταξύ, στο ΦΕΚ υπ’ αριθμ. 80 (παράρτημα) της 28.12.1836 δημοσιεύεται για πρώτη φορά από το επίσημο κράτος πίνακας διοικήσεων και υποδιοικήσεων κατά δήμους και οικισμούς. Η διοίκηση Θηβών περιλαμβάνει δέκα δήμους, τους εξής: 1) Θηβών, 2) Θεσπιέων, 3) Αλιάρτου, 4) Θίσβης, 5) Πλαταιών, 6) Παρασωπίας, 7) Τανάγρας, 8) Αυλίδος, 9) Ακραιφνίου, 10 ) ΄Ασκρης. Από αυτούς ο δήμος Θεσπιέων περιλάμβανε τους παρακάτω οικισμούς. Ερημόκατσρον που ήταν και η έδρα του δήμου, Κασκαβάλι, Μαυρόκαμπος, Τσιάνι, Βάγια, Παλαιοπαναγιά, Νεοχώρι, Αρχοντίσα. “Ως δήμαρχος αναφέρεται ο Θ. Χατζή και εισπράκτωρ ο Δ. Βαρθολομή” (Βλ. Κλάδος Α.Ι. Εφετηρίς του βασιλείου της Ελλάδος δια το έτος 1837. Εν Αθήναις 1837 σελ. 276). Ο δήμος ΄Ασκρης περιλάμβανε τους οικισμούς Παλαιοπαναγιά, Νεοχώρι, Ξερονομή, Καράντα, Χώστιας, Κοκόσιον, μονή Ταξιαρχών. Δυστυχώς όμως, για τον παραπάνω δήμο δεν αναφέρεται ούτε η έδρα του, ούτε το “διοικητικό προσωπικό”, δηλ. ο δήμαρχος και ο εισπράκτωρ. Από το αρχείο του Αλεξ. Τζανίμη φαίνεται ότι δήμαρχος του δήμου ΄Ασκρης ήταν ο Κων/νος Βασιλείου. Σύμφωνα με το παραπάνω ΦΕΚ, η διοίκηση Βοιωτίας (επαρχία Λεβαδείας) περιλάμβανε τους παρακάτω δήμους: 1) Λεβαδείας, 2) Κορωνείας, 3) Ορχομενού, 4) Χαιρωνείας, 5) Δαυλείας, 6) Τιθωραίας, 7) Δριμύας, 8) Ραχώβης και 9) Διστομίων. Συνεπώς, η παραπάνω σημειωθείσα υπαγωγή του δήμου ΄Ασκρης στην επαρχία Λεβαδείας παρέμεινε ανενεργής.
Στο μεταξύ με το Β.Δ. 30-8(11-9)-1840 “Περί συγχωνεύσεως δήμων” (ΦΕΚ 22/18.12.1840 ή 28/18.10.1840), καταργήθηκε ο δήμος ΄Ασκρης και συγχωνεύτηκε με τους δήμους Θίσβης και Θεσπιέων στον οποίο έκτοτε και μέχρι το 1912 υπήχθη το χωριό μας. “Ο δήμος ΄Ασκρης όταν καταργήθηκε είχε πληθυσμό περίπου 2.150 άτομα”. Ο βίος του δήμου ΄Ασκρης ήταν βραχύς αφού διήρκησε μόνον τέσσερα χρόνια (1836-1840). Η αιτιολογία δε της κατάργησής του “ως πάντα περιττός” συνάδει με τον γνωστό ησιόδειο χαρακτηρισμό της ΄Ασκρης και δεν είναι καθόλου κολακευτικός για τους κατοίκους της.
Με το νόμο ΔΝΖ (υπ’ αριθμ. 4057) της 10.2.1912 “Περί συστάσεως δήμων και κοινοτήτων” (ΦΕΚ 58/14.2.1912) και συγκεκριμένα με το Β.Δ. της 1 1.8.1912, “Περί αναγνωρίσεως δήμων και κοινοτήτων εν
τω νομώ Αττικής και Βοιωτίας” (ΦΕΚ 262/31.8.1912) οι μέχρι τότε δήμοι της επαρχίας Θηβών έπαυσαν να λειτουργούν ως τέτοιοι και τόσο αυτοί οι ίδιοι, όσο και οι οικισμοί που υπάγονταν σ’ αυτούς απέκτησαν αυτονομία. ΄Ετσι, και το χωριό μας με αύξοντα αριθμό 29 αναγνωρίστηκε ως αυτόνομη και ανεξάρτητη κοινότητα με την ονομασία Παλαιοπαναγιά, με την οποία λειτούργησε μέχρι το 1953, αφού με το Β.Δ. 23.7.1953 “Περί της μετονομασίας συνοικισμών και κοινοτήτων. (ΦΕΚ 195131.7.1953) ο συνοικισμός Παλαιοπαναγιάς της κοινότητας Παλαιοπαναγιάς μετονομάζεται Παναγία. Με την ονομασία αυτή λειτούργησε ως αυτόνομη κοινότητα μέχρι το έτος 1970 και με το Διάταγμα 186/14.2.1970. “Περί μετονομασίας κοινοτήτων, συνοικισμών και θέσεων (ίδε διόρθωση ΦΕΚ 38/16.2.1971), ο συνοικισμός Παναγιά μετονομάζεται Ασκραία και η ομώνυμος κοινότης, κοινότης Ασκραίων. Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, η ονομασία του χωριού άλλαξε και πάλι με βάση το Δ. 23.12.1972 (ΦΕΚ 18Α... 19.1.1973) και από κοινότης Ασκραίων μετονομάστηκε ΄Ασκρη. Λειτούργησε ως αυτόνομη κοινότητα μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990, οπότε με βάση το σύστημα “Καποδίστριας” εντάχθηκε και πάλι στον δήμο Θεσπιέων ως δημοτικό διαμέρισμα ΄Ασκρης. (Βλ. Ν. 2539/97 ΦΕΚ 4244/4.12.1997).
Αναστάσιος Αλεξ. Τζανίμης

ΗΣΙΟΔΟΣ:
Αρχαίος Έλληνας ποιητής του διδακτικού έπους (750-700 π.Χ.).
1) Η ζωή του
Γιος του Δία και της Πυκιμήδης,Οι γονείς του ήταν φτωχοί, καλλιεργούσαν ένα μικρό αγρόκτημα στις πλαγιές του Ελικώνα, στο χωριό Άσκρα, κοντά στις Θεσπιές. Η οικονομική τους όμως κατάσταση δε βελτιώθηκε σημαντικά, γιατί και εδώ ο τόπος ήταν φτωχός και επιπλέον είχε βαρύ κλίμα. Κατά την παράδοση στο μικρό Ησίοδο, που έβοσκε τα πρόβατά του στον Ελικώνα, παρουσιάστηκαν οι εννέα Μούσες και του έδωσαν το χάρισμα να τραγουδά με γλυκιά φωνή τα περασμένα και τα μελλοντικά. Όταν πέθανε ο πατέρας του, ο αδερφός του Πέρσης δωροδόκησε τους δικαστές κατά τη διανομή της πατρικής περιουσίας και πήρε μεγαλύτερο μερίδιο από τον Ησίοδο. Επειδή όμως ήταν οκνηρός και κακός, αφού κατέφαγε την περιουσία του, απείλησε με νέες δίκες να αρπάξει και το μερίδιο του αδερφού του. Με αφορμή τα περιστατικά αυτά ο Ησίοδος, έγραψε το μακρό του ποίημα "Έργα και Ημέραι", όπου μετά την επίκληση των Μουσών ο ποιητής απευθύνει το λόγο προς τον Πέρση, τον οποίο προσπαθεί να αποτρέψει από τη δικομανία και να τον κατευθύνει προς την εργασία, γιατί η εργασία και το κέρδος που προέρχεται από αυτήν ωφελεί, ενώ χωρίς ιδρώτα Προτομή του Ισιόδου στην κεντρική πλατεία του χωριού
κανένα αγαθό δε δίνουν οι θεοί στον άνθρωπο και καταλήγει με το περίφημο γνωμικό: "Έργον δ' ουδέν όνειδος, αεργίη δε τ' όνειδος". Όσο για τον ποιητικό αγώνα μεταξύ του Ησίοδου και Ομήρου, στον οποίο νίκησε ο πρώτος, φαίνεται χωρίς αμφιβολία ότι είναι δημιούργημα φανταστικό, που γεννήθηκε στο σχολικό περιβάλλον του 5ου αι. π.Χ., όπου διεξάγονταν συζητήσεις για την αξία του διδακτικού και του ηρωικού έπους, που πρώτος ξεκίνησε ο Αριστοφάνης στην "Ειρήνη". Διότι ο Ησίοδος ήταν οπωσδήποτε μεταγενέστερος του Ομήρου.
2) Το έργο του
Από τα πολλά ποιήματα του Ησίοδου σώζονται τα εξής: α) "Έργα και Ημέραι". Οι στίχοι 1-764 αποτελούν τα "Έργα", που ονομάστηκαν έτσι, γιατί ο ποιητής συμβουλεύει μέσα σ' αυτό για την εργασία, η οποία αποτελεί το μοναδικό δρόμο για την ευδαιμονία του ανθρώπου. Οι υπόλοιποι στίχοι (765-828) ασχολούνται με τις ευνοϊκές και αποφράδες ημέρες, στις οποίες οφείλεται το δεύτερο μέρος του τίτλου "Ημέραι" και θεωρούνται μεταγενέστερη προσθήκη. β) "Θεογονία" (1022 στίχοι). Σ' αυτό ο ποιητής προσπαθεί να καταγράψει σ' ένα σύστημα με Προτομή του Ισιόδου στην κεντρική πλατεία του χωριού
συνέχεια και ευρυθμία τους διάφορους ελληνικούς μύθους που αναφέρονταν στη γένεση, στα αξιώματα και γενικά στην ιστορία των ελληνικών θεών. γ) "Ασπίς Ηρακλέους" (480 στίχοι). Σ' αυτό περιγράφεται η ασπίδα του Ηρακλή κατά μίμηση του Σ της Ιλιάδας, όπου περιγράφεται η ασπ ίδα του Αχιλλέα, έργο του Ήφαιστου. δ) "Ηοίαι" (54 στίχοι). Περιέχει κατάλογο των γυναικών, που από θεούς γέννησαν ήρωες. Ονομάστηκε έτσι γιατί σε κάθε τμήμα, στο οποίο εγκωμιάζεται κάποια ηρωίδα, ο ποιητής αρχίζει με τη φράση "η οίη"=η οποία" (δηλ. υπήρξε η τάδε ηρωίδα).

Κοιλάδα των Μουσών – Θεσπιές (ΠΗΓΗ:ΥΠ.ΠΟ.)
Η ιστορία του πανύμνητου ιερού άλσους των Ελκιωνίων Μουσών στις ανατολικές υπώρειες του Ελικώνα, άρχισε ήδη στον 6ο αιώνα. π.Χ. Ωστόσο γνώρισε την ιδιαίτερη ακμή του από τον 3ο αιώνα. π.Χ. κι εξής, χάρη στη γιορτή των Μουσείων που ιδρύθηκαν και οργανώνονταν κάθε πέντε χρόνια από τους Θεσπιείς στο χώρο αυτό. Ποιητές και μουσικοί από όλη την Ελλάδα έπαιρναν μέρος στους αγώνες που κοσμούσαν τις γιορτές. Αγωνίζονταν στη σάλπιγγα, την επική ποίηση, τη ραψωδία, την κιθάρα, τον αυλό, τη σατυρική ποίηση, την υποκριτική τραγωδίας και κωμωδίας. Τον 2ο και 1ο αιώνα π.Χ. προστέθηκαν ακόμη στον κατάλογο αγώνες εγκωμίων για το ρωμαίο αυτοκράτορα, ο οποίος χρηματοδοτούσε στο εξής την οργάνωση των γιορτών. Γι' αυτό ονομάζονταν πλέον "Μεγάλα Καισαρεία" κι όχι Μουσεία, εφόσον τιμώνταν πρώτα οι αυτοκράτορες και κατόπιν οι Μούσες. Οι νικητές των αγώνων αφιέρωναν τα έπαθλά τους, κυρίως τρίποδες, στο ιερό. Ανάμεσά τους ήταν στημένος κι ο τρίποδας του ποιητή Ησιόδου ως ανάμνηση της νίκης του σε μουσικό αγώνα στη Χαλκίδα, καθώς και ο αδριάντας του. Πλήθος αγαλμάτων που σχετίζονταν με τις Μούσες, διάσημους ποιητές ή μουσικούς ήταν στημένα στον υπαίθριο χώρο του ιερού άλσους.
Το 1882 ο Π. Σταματάκης έκανε την πρώτη δοκιμαστική τομή στην εκκλησία της Αγ.Τριάδας και διαπίστωσε τα θεμέλια του αρχαίου ναΐσκου ή βωμού των Μουσών. Επισήμανε ακόμη και τα ερείπια του θεάτρου στην πλαγιά του βουνού, χωρίς όμως να μπορέσει να το ανασκάψει. Η συστηματική ανασκαφή του χώρου έγινε από τη Γαλλική Σχολή υπό τον P. Jamot στα έτη 1888, 1889 και 1890 κι έφερε στο φως όλες τις υπάρχουσες αρχαιότητες.
Τα σημαντικότερα μνημεία στη Κοιλάδα των Μουσών είναι:
• Το Θέατρο, το οποίο χρονολογείται από τα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ. ή τις αρχές του 2ου αιώνα π.Χ. Κτίστηκε για τις ανάγκες των μουσικών και θεατρικών αγώνων που γίνονταν στο άλσος με την ευκαιρία της γιορτής των Μουσείων, εκδήλωσης αφιερωμένης στις εννέα Μούσες προστάτιδες των Γραμμάτων και των Τεχνών. Οι θεατές κάθονταν σε υποτυπώδεις σειρές καθισμάτων, σκαμμένες στην πλαγιά του βουνού. Μόνον η πρώτη σειρά των
καθισμάτων - η προεδρία - ήταν μαρμάρινη. Σήμερα σώζονται η σκηνή και το προσκήνιο του θεάτρου.
• Η μακρά ιωνική στοά, μήκους 96,70 μ., που βρισκόταν 40 περίπου μέτρα δυτικά του ναΐσκου των Μουσών και προοριζόταν για τη στέγαση αναθημάτων (δώρων) προς τις Μούσες. Χρονολογείται στον 3ο αιώνα π.Χ. Στο εσωτερικό διέθετε αρχικά κατά μήκος τοίχο και δωμάτια, ο οποίος αντικαταστάθηκε αργότερα με κιονοστοιχία κορινθιακών κιονοκράνων.
• Ο ναΐσκος ή βωμός των Μουσών. Πρόκειται για ορθογώνιο κτήριο μικρών διαστάσεων που χρονολογείται στον 3ο αιώνα π.Χ., σύγχρονο με το θέατρο και τη στοά. Ηρθε στο φως μετά την διάλυση της εκκλησίας της Αγ. Τριάδας που είχε θεμελιωθεί πάνω στο αρχαίο κτήριο.
• Τα βάθρα αγαλμάτων των Μουσών. Στις γαλλικές ανασκαφές του 1899 βρέθηκαν εννέα βάθρα αγαλμάτων των Μουσών, στημένα αρχικά σε ενιαίο σύνταγμα, από τα οποία τα πέντε καλύτερα διατηρούμενα φέρουν χαραγμένα ισάριθμα ονόματα Μουσών και επιγράμματα, έργα του ποιητή και γλύπτη Ονέστου.
• Ο τετράγωνος πύργος της Ασκρας του 4ου αιώνα π.Χ. που δεσπόζει από τα Βόρεια του ιερού άλσους των Μουσών και κατέχει το υψηλότερο μέρος του δύσβατου λόφου Πυργάκι. Διέθετε τρεις αποθηκευτικούς χώρους στο ισόγειο. Ολόγυρά του σώζεται παλαιότερος ουρωματικός περίβολος σε ερείπια. Ο πύργος κτίστηκε πιθανότατα από τους Θεσπιείς λίγο πριν τα 371 π.Χ. (μάχη Λεύκτρων) προκειμένου να ελέγχουν έτσι τις κινήσεις των Θηβαίων.

Πηγή κειμένου www.askri.gr